Gemeentes en Overheden

Op 1 januari 2027 vervangt de Archiefwet 2026 de wet uit 1995. Dat is over een paar maanden, en het is geen streefdatum meer: de Eerste Kamer stemde op 12 mei 2026 in en de wet is op 19 juni 2026 in het Staatsblad gepubliceerd. De wet uit 1995 gaat uit van een papieren werkelijkheid. Inmiddels vormen e-mails, chatberichten, samenwerkingsdossiers en datasets samen het bestuurlijke geheugen van je organisatie. De nieuwe wet sluit daarop aan en verlangt dat je digitale informatie vanaf het moment van ontstaan duurzaam en toegankelijk beheert. Dat vraagt om een andere manier van werken. Archiveren is...

De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) laat zien dat inspraak in het handelen van de overheid samenhangt met meer vertrouwen in die overheid. Mensen die het gevoel hebben dat ze een stem hebben in wat de overheid doet, hebben veel vaker vertrouwen dan mensen die dat gevoel missen. Tegelijk vindt minder dan de helft van de Nederlanders (39%) dat het politieke systeem mensen zoals zij een stem geeft in wat de overheid doet. De stand van de participatie in Nederlandse gemeenten is wisselend. In veel gemeenten doet maar een klein deel van de inwoners actief mee, vaak rond...

Code rood, een regio die dichtsneeuwt of een acute veiligheidsdreiging. En op de agenda staat een besluit dat niet kan wachten. Wat mag je dan nog, als fysiek samenkomen simpelweg niet gaat? Die vraag heeft nu een permanent antwoord. Op 15 april 2026 nam de Tweede Kamer de Wet digitaal vergaderen decentrale overheden aan. Op 7 juli 2026 stemde ook de Eerste Kamer in, met alleen FVD tegen. Daarmee is de parlementaire behandeling afgerond. Wat nog volgt, is de bekrachtiging en publicatie in het Staatsblad. Daarna bepaalt een koninklijk besluit wanneer de wet in werking treedt. De wet geeft gemeenteraden,...

Burgerparticipatie levert zowel inwoners als gemeenten en andere overheden iets op. De Europese Commissie laat zien dat het bijdraagt aan een efficiënter gebruik van middelen en aan meer transparantie. Het zorgt er ook voor dat alle stemmen meetellen in de besluitvorming en versterkt het vertrouwen in de overheid, doordat inwoners directe invloed krijgen op beslissingen die hun leven raken. Toch doet lang niet iedereen mee aan het democratische proces. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 lag de opkomst op ongeveer 53,7% van de kiesgerechtigden. Bijna de helft bleef thuis, terwijl de uitslag direct invloed heeft op de eigen buurt en...

Sinds verslagjaar 2023 legt je college in de jaarrekening zelf verantwoording af over de rechtmatigheid van de baten, lasten en balansmutaties. Niet langer de accountant, maar het college zet zijn handtekening onder die conclusie. Die verschuiving is geregeld via de Wet versterking decentrale rekenkamers. Drie jaar later blijkt dat geen formaliteit. Uit de Benchmark Rechtmatigheidsverantwoording 2024 van adviesbureau Exilo, die 86 gemeenten onderzocht, kwam naar voren dat nog maar 37% van hen concludeerde rechtmatig te hebben gehandeld. Een jaar eerder was dat 45%. Datzelfde onderzoek liet zien dat geen enkele van de 86 onderzochte gemeenten het voorgeschreven verantwoordingsmodel volledig correct...

Bijna de helft van alle gemeenteraadsleden in Nederland heeft te maken gehad met agressie of intimidatie. Dat blijkt uit de Monitor Integriteit en Veiligheid, een landelijk onderzoek onder politieke ambtsdragers. Het gaat om verbale agressie, online bedreigingen, intimidatie, discriminatie en in sommige gevallen zelfs fysiek geweld. Niet incidenteel, maar structureel. Dit cijfer raakt niet alleen individuele raadsleden. Wanneer volksvertegenwoordigers zich onveilig voelen, beperkt dat hun vermogen om hun drie kerntaken (volksvertegenwoordigen, kaderstellen en controleren) onbevangen uit te voeren. Een raadslid dat na bedreigingen terughoudend wordt in het stellen van kritische vragen of het innemen van een standpunt, is een signaal...

Nederlandse gemeenteraden verwerken jaarlijks duizenden documenten, van raadsvoorstellen en begrotingsstukken tot ingekomen brieven en moties. Uit de webinarserie "Klaar voor 4 jaar" van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden blijkt dat raadsleden regelmatig een dagmail ontvangen met 40 of meer documenten. Die stroom moet niet alleen beheerd worden, maar ook vindbaar, doorzoekbaar en openbaar toegankelijk zijn voor inwoners. Dat is geen luxe; het is een wettelijke verplichting onder de Wet open overheid (Woo) en artikel 23 van de Gemeentewet. Het systeem dat dit alles mogelijk maakt, het raadsinformatiesysteem (of RIS), opereert grotendeels onzichtbaar. Griffiers werken er dagelijks mee, raadsleden navigeren erin...

In het 2025 Report on Citizen Engagement and Participation and Local Governance in Europe onderzocht de European Association for Local Democracy (ALDA) hoe belangrijk het is dat overheden samenwerken met inwoners. De conclusie: effectief lokaal bestuur en betekenisvolle burgerparticipatie zijn essentieel om ervoor te zorgen dat democratische systemen responsief, inclusief en betrouwbaar blijven. Dat is extra relevant in een tijd waarin, zo constateert de Community Research and Development Information Service (CORDIS) van de EU, er in Europa sprake is van groeiende onvrede en een gebrek aan vertrouwen in democratische processen. Die onvrede wordt gevoed door toenemende ongelijkheid en zorgen over...