Wat is een twee derde meerderheid?

Een twee derde meerderheid betekent dat minstens twee derde van de vereiste basis in een vergadering een voorstel ondersteunt. Het gaat om een vorm van supermeerderheid, die wordt toegepast wanneer een gewone meerderheid te laag wordt geacht voor besluiten met grote gevolgen.

Veel grondwetten, statuten en reglementen van orde bepalen wanneer deze hogere drempel geldt, om te zorgen voor breed draagvlak in plaats van een krappe meerderheid.

Wanneer wordt het gebruikt?

Bestuursorganen hanteren vaak de eis van een twee derde meerderheid bij besluiten die:

• de statuten of reglementen van orde wijzigen,
• het debat beperken of beëindigen, regels buiten werking stellen of leden uitsluiten,
• grote financiële verplichtingen of ingrijpende organisatorische veranderingen goedkeuren.

De achterliggende gedachte is dat gevoelige en impactvolle beslissingen alleen doorgaan als er brede steun voor is en minderheden worden beschermd.

Hoe bereken je het?

De vuistregel is eenvoudig: bereken twee derde van de vereiste basis en rond altijd naar boven af op het dichtstbijzijnde hele getal.

Enkele voorbeelden (twee derde, naar boven afgerond):

• Bij 30 stemmen zijn er 20 vóór nodig.
• Bij 25 stemmen zijn er 17 vóór nodig (twee derde is 16,66).
• Bij 12 aanwezige leden zijn er 8 vóór nodig.

Belangrijk: maak vooraf duidelijk hoeveel stemmen er nodig zijn, zodat alle deelnemers weten waar de lat ligt.

Wat is “de vereiste basis”?

De regels van je organisatie bepalen welke basis geldt bij een twee derde meerderheid. Veelvoorkomende varianten zijn:

Basis	Hoe bereikt u een tweederde meerderheid
Twee derde van de uitgebrachte stemmen	Telt alleen ja's en nee's. Onthoudingen hebben geen invloed op de noemer.
Twee derde van de aanwezige en stemmende leden	Een andere manier om uitgebrachte stemmen te zeggen.
Twee derde van de aanwezige leden	Onthoudingen tellen mee in de noemer, waardoor de lat hoger komt te liggen.
Twee derde van het gehele lidmaatschap	Het moeilijkst te bereiken en meestal gereserveerd voor grote grondwetswijzigingen.

Altijd de exacte formulering in je statuten of reglementen van orde volgen.

Quorum en stemgerechtigdheid

Voor je een meerderheid berekent, moet er eerst een geldig quorum aanwezig zijn. Alleen stemgerechtigde leden tellen mee voor de basis. Ex officio-leden zijn meestal stemgerechtigd, tenzij er beperkingen gelden door bijvoorbeeld belangenverstrengeling.

De verplichting voor een twee derde meerderheid staat vaak in de statuten, huishoudelijke reglementen of byelaws. Details over de stemming (schriftelijk, elektronisch of hoofdelijke oproeping) staan meestal in het reglement van orde. Waar regels botsen, geldt: de wet gaat boven statuten, en statuten gaan boven gewoonte.

Veelgemaakte fouten

• De verkeerde basis gebruiken of vergeten naar boven af te ronden.
• Onthoudingen tellen alsof ze vóór zijn, wat vaak tot verwarring leidt.
• Het benodigde aantal stemmen niet vooraf bekendmaken, waardoor na afloop discussies ontstaan.

Best practices voor voorzitters en secretarissen

• Zeg vooraf wat de basis is, welk drempelgetal geldt en hoeveel stemmen er nodig zijn.
• Gebruik bij belangrijke onderwerpen een getelde stemming.
• Leg in de notulen vast: het aantal stemmen vóór en tegen, de drempel en of het voorstel is aangenomen.