Het stemverslag van een raadsvergadering laat zien welke besluiten zijn genomen en waarom. Gemeenten moeten transparant zijn over dat proces om vertrouwen op te bouwen en te kunnen aantonen dat ze zorgvuldig en evenwichtig hebben beraadslaagd voordat er democratisch werd besloten.
De Europese Rekenkamer verwoordt het kernachtig: transparantie geeft burgers de informatie die ze nodig hebben om bestuurders ter verantwoording te roepen. Voor Nederlandse gemeenten is dat geen abstract principe. De Wet open overheid verplicht overheidsorganisaties om informatie zoals vergaderverslagen openbaar te maken.
Je moet stemmingen dus zo vastleggen dat het verslag helder is en standhoudt bij een eventueel geschil, zonder dat je verzandt in juridische details en administratief werk. In dit artikel lees je hoe je besluiten vastlegt bij elk type stemming, en welke informatie je stemverslag moet bevatten.
Kernpunten
- Leg altijd de uitkomst vast, de manier van stemmen en genoeg detail om te laten zien hoe het besluit tot stand kwam.
- Bij een hoofdelijke stemming noteer je de stem van elk lid bij naam.
- Noteer onthoudingen en de reden waarom een lid niet deelneemt, bijvoorbeeld bij een persoonlijk belang.
- Leg het staken van stemmen zorgvuldig vast. De vervolgprocedure verschilt per situatie.
- Houd de besluitenlijst kort en helder, en publiceer die snel.
- Consistentie en een vast sjabloon voorkomen discussie achteraf en schelen de griffie tijd.

Waarom een nauwkeurig stemverslag telt
Het stemverslag is het bewijs dat de raad een geldig besluit heeft genomen na beraadslaging. Het laat zien dat je de voorgeschreven procedure hebt gevolgd en dat de uitkomst recht doet aan de verhoudingen in de vergadering.
Een nauwkeurig stemverslag levert:
- transparantie voor inwoners over de afwegingen achter besluiten;
- verantwoording, zodat de raad aanspreekbaar is op het omzetten van besluiten in concrete acties;
- een betrouwbare stemgeschiedenis, zodat inwoners kunnen beoordelen of hun vertegenwoordigers hun belangen blijven behartigen.
Een vaag vastgelegde stemming brengt juist risico's mee:
- discussie binnen de raad over wat er precies is afgesproken en wat eraan voorafging;
- twijfel bij inwoners of andere belanghebbenden over de rechtmatigheid van het besluit, omdat niet blijkt dat de procedure is gevolgd;
- een zwakke audittrail, wat vooral bij gevoelige of ingrijpende besluiten tot juridische procedures kan leiden;
- trage opvolging, of erger: uitvoering die afwijkt van wat er werkelijk is besloten, omdat het vervolg onduidelijk is vastgelegd.
In Nederland zijn stemverhoudingen bovendien in beginsel openbaar, wat het des te belangrijker maakt om het goed te doen.
Wat een volledig stemverslag bevat
| Onderdeel | Wat je vastlegt | Waarom het telt |
|---|---|---|
| Voorstel of motie | Het onderwerp of nummer, de definitieve tekst waarover is gestemd en de amendementen die vóór de stemming zijn aangenomen. | Het laat precies zien waarmee de raad heeft ingestemd of wat hij heeft verworpen, wat telt als iemand het besluit later ter discussie stelt. |
| Wijze van stemmen | Hoe er is gestemd, bijvoorbeeld: handopsteking, hoofdelijke stemming, schriftelijke of geheime stemming, elektronische stemming. | Het toont aan dat de raad de juiste procedure voor dat type besluit heeft gevolgd. |
| Uitkomst | Of het voorstel is aangenomen of verworpen, met de stemverhouding in cijfers. Bijvoorbeeld 18 voor en 7 tegen. | Het geeft een helder en controleerbaar besluitverslag dat in één oogopslag te begrijpen is. |
| Individuele stemmen | Alleen waar dat vereist is: wie voor en wie tegen stemde bij een hoofdelijke stemming. Noteer ook wie niet aanwezig was bij de stemming. | Het geeft transparantie en herleidbaarheid, zeker bij politiek gevoelige besluiten. |
| Onthoudingen | Leg vast wie niet heeft deelgenomen en waarom, bijvoorbeeld bij een persoonlijk belang. | Het laat zien dat de raad met belangen is omgegaan zoals het hoort, en voorkomt verwarring over de vraag of iemand voor of tegen was. |
| Staken van stemmen | Leg vast dat de stemmen staakten en wat er vervolgens gebeurde: het voorstel is verworpen, het besluit is uitgesteld naar een volgende vergadering of er is geloot in de gevallen waarin de wet dat voorschrijft. | Het voorkomt discussie achteraf door te laten zien hoe de raad bij gelijke stemmen tot een geldige uitkomst kwam. |
Verschillende typen stemmingen vastleggen
- Aangenomen zonder stemming Artikel 32, derde lid, van de Gemeentewet bepaalt dat een voorstel is aangenomen als er geen stemming over wordt gevraagd. Leg dat expliciet zo vast in de besluitenlijst en de notulen: aangenomen zonder stemming. Dat beschermt je later, omdat eruit blijkt dat er een geldig besluit ligt.
- Stemmen bij handopsteking of elektronisch Leg de uitslag vast in cijfers, voor en tegen, en noteer welke leden niet hebben deelgenomen vanwege een formele onthouding. Houd formulering en opmaak consistent, zodat lezers besluitenlijsten en notulen van verschillende vergaderingen snel kunnen scannen.
- Hoofdelijke stemming Noteer bij naam wie voor en wie tegen stemde, en wie afwezig was bij de stemming. Veel raden stellen de oproepvolgorde aan het begin van de vergadering vast; leg vast dat je die volgorde hebt gevolgd als je reglement dat vraagt. Vermeld altijd ook de eindstand, zodat het resultaat meteen duidelijk is in de notulen en de besluitenlijst.
- Geheime stemming bij benoemingen Stemmingen over personen zijn geheim. Je legt dus de procedure en de uitkomst vast, maar niet wie op wie heeft gestemd. In de notulen staat doorgaans dat er met briefjes is gestemd, hoeveel geldige stemmen zijn uitgebracht, of iemand is benoemd en wat er gebeurt bij gelijke stemmen.
- Onthoudingen Op grond van artikel 28 van de Gemeentewet neemt een raadslid niet deel aan de beraadslaging en de stemming over een aangelegenheid die hem persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is betrokken, bijvoorbeeld bij een persoonlijk belang. Het raadslid maakt die afweging zelf; de raad kan een lid niet uitsluiten. Noteer wie zich heeft teruggetrokken en op welke grond, en leg daarna de uitslag vast op basis van de overige stemgerechtigde leden.
- Staken van stemmen De burgemeester zit de raadsvergadering voor, maar stemt niet mee en heeft dus ook geen doorslaggevende stem. Staken de stemmen in een voltallige vergadering, dan is het voorstel verworpen. Is de vergadering niet voltallig, dan wordt het besluit uitgesteld tot een volgende vergadering, waarin de beraadslaging kan worden heropend. Let op de wettelijke definitie: een vergadering is voltallig als elk lid dat mocht stemmen ook daadwerkelijk een stem heeft uitgebracht. Bij commissies met een voorzitter die zelf raadslid is, kan een afwijkende regeling gelden; kijk daarvoor in je reglement van orde.

Best practices voor de griffie
- Werk met een vast sjabloon, zodat je elke stemming op dezelfde manier vastlegt. Dat helpt je bij het terugzoeken van eerdere uitslagen en maakt stemverslagen leesbaarder voor inwoners die je publieksportaal raadplegen.
Heb je je sjabloon vóór de vergadering klaarstaan, dan hoef je tijdens de vergadering alleen de uitslagen op de juiste plek in te vullen, klaar voor verwerking in de besluitenlijst en de notulen. - Bevestig de exacte tekst van het voorstel vóór de stemming, inclusief amendementen. Zo ontstaat er geen onduidelijkheid over waarover precies is gestemd.
Leg je het voorstel verkeerd vast, of mis je een wijziging die vóór de stemming is aangenomen, dan geeft het verslag de vergadering niet goed weer. Dat kan de houdbaarheid van het besluit raken. - Lees de uitslag in de vergadering terug ter bevestiging. In een vergadering met veel sprekers en een hoog tempo is een uitslag zo verkeerd verstaan of ingevoerd. Vraag om bevestiging voordat je verdergaat, dan voorkom je fouten in het officiële verslag.
- Noteer onthoudingen en de reden op het moment zelf, niet achteraf. Wie het verslag later leest, moet begrijpen waarom een lid niet heeft meegestemd. Een onverklaarde onthouding kan bij inwoners de indruk wekken dat hun vertegenwoordiger zich niet heeft ingezet.
Zodra iemand een reden geeft, leg je die vast en neem je die op in de besluitenlijst, zodat je complexe details niet later hoeft te reconstrueren. - Houd de volledige notulen en de gepubliceerde besluitenlijst uit elkaar. De notulen zijn het uitgebreide verslag van discussie, procedure en uitkomsten. De besluitenlijst geeft inwoners een beknopt overzicht van wat er is besloten en hoe ze dat kunnen volgen.
Die scheiding verkleint ook het risico dat je onnodig persoonsgegevens of gevoelige details publiceert, terwijl je wel aan je transparantieplicht voldoet met een heldere, doorzoekbare set besluiten. - Publiceer de besluitenlijst snel en bewaar je stukken volgens de geldende bewaartermijn. Hoe eerder de lijst openbaar is, hoe geloofwaardiger je transparantie. Zeker bij urgente onderwerpen willen inwoners weten wat er is besloten en wat dat voor hen betekent.
Verdiep je daarnaast in de archiefregels die voor je organisatie gelden. De overbrengingstermijn voor blijvend te bewaren stukken gaat onder de nieuwe Archiefwet per 1 januari 2027 van twintig naar tien jaar. - Gebruik een vergaderplatform om stemmingen te registreren en documenten te koppelen. Met een daarvoor gemaakte oplossing leg je vergaderingen digitaal vast en publiceer je ze rechtstreeks naar je publieksportaal.
Het vergaderplatform van iBabs biedt gestructureerde agenda's waarin je agendapunten aan documenten koppelt en stemmingen digitaal vastlegt. Zo toon je een helder besluitverslag met de context achter discussie en stemming, in één werkstroom.
Veelgemaakte fouten
- Alleen de uitkomst vastleggen: schrijf niet enkel 'aangenomen' of 'verworpen' zonder de wijze van stemmen te vermelden.
- Onthoudingen of niet-deelname missen: noteer altijd wanneer een lid niet deelneemt, zeker bij een persoonlijk belang, zodat het verslag compleet en verdedigbaar is.
- Onduidelijke amendementstekst: leg de definitieve tekst vast waarover werkelijk is gestemd en noem de amendementen die die tekst hebben gewijzigd, in plaats van een vage verwijzing naar 'geamendeerd'.
- Wisselende opmaak tussen vergaderingen: gebruik elke keer dezelfde structuur, zodat lezers besluiten snel kunnen vergelijken.
- De besluitenlijst niet publiceren: publiceer die snel, zodat inwoners kunnen zien wat er is besloten zonder lange notulen door te spitten.
- Op je geheugen vertrouwen: leg de wijze van stemmen en het resultaat tijdens de vergadering vast en bevestig ze voordat je verdergaat.

Veelgestelde vragen
Moeten de notulen laten zien hoe elk raadslid heeft gestemd?
Bij een hoofdelijke stemming leg je per raadslid vast hoe die heeft gestemd. In andere gevallen vermeld je in elk geval de wijze van stemmen en de uitslag, met de aanvullende gegevens die jullie reglement voorschrijft. Wordt er geen stemming gevraagd, dan noteer je dat het voorstel zonder stemming is aangenomen.
Hoe leg je een onthouding vast?
Noteer de naam van het lid en of het niet heeft deelgenomen aan de beraadslaging en de stemming vanwege een persoonlijk belang, en leg daarna de uitslag vast op basis van de overige stemgerechtigde leden. Houd afwezigheid en niet-deelname aan de stemming apart in het overzicht en volg de Gemeentewet en jullie reglement van orde.
Wat gebeurt er bij het staken van de stemmen?
Bij staking kies je geen winnaar. Leg vast dat de stemmen staakten en noteer de juiste vervolgstap. Was de vergadering voltallig, dan is het voorstel verworpen. Was dat niet zo, dan wordt het besluit uitgesteld naar een volgende vergadering, waarin de beraadslaging kan worden heropend.
Zijn stemmingen in de raad openbaar?
Ja, stemmingen zijn in beginsel openbaar en de besluiten van de raad horen zichtbaar te zijn in het verslag. De belangrijkste uitzondering is de geheime stemming over personen, waarbij je wel de procedure en de uitkomst vastlegt, maar niet hoe individuele leden stemden.
Wat is het verschil tussen de notulen en de besluitenlijst?
De notulen zijn het uitgebreidere verslag van de vergadering, inclusief context en procedure. De besluitenlijst is de korte, publiceerbare samenvatting van wat de raad heeft besloten, met de definitieve besluittekst en de stemuitslag in een vaste opmaak.
Tot slot
Een helder stemverslag beschermt je raad, omdat het nauwkeurig weergeeft wie hoe heeft gestemd in de besluitvorming. Het voldoet aan de eis van openbaarheid en maakt raadsleden aanspreekbaar op de uitvoering van hun besluiten. Leg je stemmingen digitaal vast in een vast sjabloon, dan is het verslag beter doorzoekbaar, voor de griffie én voor inwoners die het proces willen volgen.
Laat iBabs de stemmingen vastleggen
Het platform van iBabs is gemaakt voor gemeenten en beperkt het handwerk bij het vastleggen van stemmingen in de notulen. Je houdt je verslagen digitaal op orde en publiceert en archiveert ze volgens de regels. Alles op één plek, zodat de griffie wordt ontzorgd.